Trên địa bàn xã Phú Nghĩa có 4 chợ dân sinh, gồm 1 chợ hạng 2 và 3 chợ hạng 3. Trong đó, Chợ Trường Yên (còn gọi là chợ Giường) là điểm giao thương quan trọng, phục vụ nhu cầu mua bán hằng ngày của người dân địa phương. Chợ có diện tích hơn 8.500m² với 178 hộ kinh doanh đa dạng các mặt hàng thiết yếu. Tuy nhiên, cũng như nhiều chợ truyền thống khác, hoạt động tại chợ vẫn còn tồn tại một số hạn chế như: hình thức thanh toán chủ yếu bằng tiền mặt, công tác quản lý còn thủ công, việc truy xuất nguồn gốc hàng hóa gặp khó khăn, thiếu dữ liệu phục vụ công tác điều hành và chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Đối với người dân, việc mua sắm vẫn chủ yếu dựa trên giao dịch trực tiếp, chưa tích hợp các tiện ích công nghệ như thanh toán điện tử, mua sắm trực tuyến hay giao hàng tận nơi. Điều này khiến mô hình chợ truyền thống chịu nhiều áp lực cạnh tranh trước sự phát triển nhanh chóng của siêu thị và thương mại điện tử.
Xuất phát từ thực tiễn đó, UBND xã Phú Nghĩa đã ban hành kế hoạch triển khai thí điểm xây dựng mô hình "Chợ thông minh 4.0 - không dùng tiền mặt" và tổ chức lễ ra mắt mô hình tại Chợ Trường Yên. Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi số của thành phố Hà Nội, đồng thời tạo động lực đổi mới hoạt động thương mại truyền thống theo hướng hiện đại, thuận tiện và an toàn hơn.
Điểm nổi bật của mô hình là việc ứng dụng đồng bộ các giải pháp công nghệ số trong quản lý và giao dịch thương mại. Theo đó, người dân có thể thanh toán bằng mã QR, ví điện tử hoặc ngân hàng số thay cho tiền mặt; các hộ kinh doanh được hỗ trợ phần mềm quản lý gian hàng, doanh thu và dữ liệu kinh doanh trên nền tảng số.
Bên cạnh đó, nhiều mặt hàng được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra xuất xứ sản phẩm, tăng tính minh bạch và góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm. Không chỉ dừng lại ở việc số hóa thanh toán, mô hình còn hướng tới xây dựng hệ sinh thái chợ hiện đại với khả năng kết nối mua sắm trực tuyến, hỗ trợ giao hàng tận nơi và tăng cường hệ thống camera giám sát an ninh nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, bảo đảm môi trường kinh doanh an toàn, văn minh.
Việc thanh toán không dùng tiền mặt giúp quá trình mua sắm nhanh chóng, thuận tiện, giảm rủi ro khi mang theo nhiều tiền mặt
Thực tế triển khai cho thấy, mô hình đang mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân, tiểu thương và cơ quan quản lý. Đối với người tiêu dùng, việc thanh toán không dùng tiền mặt giúp quá trình mua sắm nhanh chóng, thuận tiện, giảm rủi ro khi mang theo nhiều tiền mặt. Thông tin hàng hóa minh bạch hơn thông qua mã QR truy xuất nguồn gốc cũng góp phần nâng cao niềm tin của người dân đối với sản phẩm.
Đối với tiểu thương, công nghệ số giúp việc quản lý kinh doanh trở nên dễ dàng hơn, tiết kiệm thời gian, giảm chi phí và mở ra cơ hội tiếp cận khách hàng trực tuyến. Đây cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ.
Đối với cơ quan quản lý, việc số hóa dữ liệu giúp công tác điều hành minh bạch, chính xác và hiệu quả hơn; hỗ trợ theo dõi hoạt động kinh doanh, quản lý an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm ngay từ cơ sở.
Có thể khẳng định, mô hình "Chợ thông minh 4.0 - không dùng tiền mặt" tại Phú Nghĩa không đơn thuần là đổi mới phương thức thanh toán, mà còn là minh chứng sinh động cho tư duy cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Từ một khu chợ truyền thống quen thuộc, Chợ Trường Yên đang từng bước trở thành mô hình thương mại hiện đại, góp phần hình thành thói quen tiêu dùng số trong cộng đồng dân cư, thúc đẩy xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số ngay từ cấp cơ sở.
Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh chương trình chuyển đổi số toàn diện, những mô hình như tại Phú Nghĩa cho thấy sự chủ động, linh hoạt và sáng tạo của chính quyền xã trong việc đưa các chủ trương lớn vào thực tiễn đời sống. Để mô hình phát huy hiệu quả bền vững, bên cạnh việc đầu tư hạ tầng kỹ thuật, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân và tiểu thương sử dụng các nền tảng số; tăng cường phối hợp giữa chính quyền, ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông và các đơn vị công nghệ.
Hành trình chuyển đổi từ chợ truyền thống sang "Chợ thông minh 4.0" có thể mới chỉ bắt đầu, nhưng những tín hiệu tích cực đang mở ra một diện mạo mới cho hệ thống chợ dân sinh và công nghệ số giúp mô hình thích thích ứng, phát triển mạnh mẽ hơn trong thời đại mới.
Hoài Lưu